🛕 ગળતેશ્વર મહાદેવ મંદિર – ડાકોર, ખેડા
📌 પરિચય
ગળતેશ્વર મંદિર એક પ્રાચીન શિવ મંદિર છે, જે ગુજરાતના ખેડા જિલ્લાના ડાકોર નજીક સરનાલ ગામ પાસે આવેલું છે. ૧૨મી સદીનું આ મંદિર તેની અનોખી સ્થાપત્ય શૈલી માટે જાણીતું છે. તે મધ્ય ભારતની માળવાની ભૂમિજા શૈલીમાં બંધાયેલું છે, જે ગુજરાતમાં અત્યંત દુર્લભ છે.
આ મંદિર સોલંકી (ચૌલુક્ય) વંશના શાસન દરમિયાન બંધાયું હતું અને તે ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) દ્વારા રાષ્ટ્રીય મહત્વનું સ્મારક જાહેર કરાયું છે.
🗺️ સ્થાન અને પૌરાણિક માન્યતા
આ મંદિર મહી નદી અને ગળતી (ગાલ્તા) નદીના પવિત્ર સંગમ પર સરનાલ ગામની નજીક આવેલું છે. ગળતી નદીના નામ પરથી જ આ મંદિરને ‘ગળતેશ્વર’ નામ મળ્યું છે.
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, આ સ્થળ ઋષિ ગાલવ સાથે સંકળાયેલું છે. એવી માન્યતા છે કે અહીંનું શિવલિંગ ઋષિ ગાલવની કઠોર તપસ્યાથી પ્રગટ થયું હતું. આ સ્થાન ગાલવ ઋષિની તપોભૂમિ તરીકે પણ જાણીતું છે.
🏛️ સ્થાપત્ય વિશેષતા
ગળતેશ્વરનું મંદિર ભૂમિજા શૈલીનું છે, જે ગુજરાતમાં લગભગ જોવા મળતી નથી. આ શૈલી માળવાના શાસન હેઠળના વિસ્તારોમાં પ્રચલિત હતી. મંદિર નિરંધારા પ્રકારનું છે, જે ગર્ભગૃહ અને મંડપ ધરાવે છે.
મંદિરનું ગર્ભગૃહ અંદરની બાજુથી ચોરસ છે, જ્યારે બહારની દીવાલ ગોળાકાર છે અને ૨૪ ફીટનો વ્યાસ ધરાવે છે. તેના ખૂણાઓમાં સાત ગોખલા છે જેમાં દિક્પાલો (આઠ દિશાના રક્ષક દેવો)ની મૂર્તિઓ છે.
મંડપ અષ્ટકોણીય (આઠ ખૂણા વાળો) છે, જે ૪૦ સ્તંભો દ્વારા ટેકવાયેલો છે – ૮ મોટા અંદરના સ્તંભ અને ૧૬ નાના બાહ્ય સ્તંભો.
દીવાલો પર ગંધર્વો, ઋષિઓ, ઘોડેસવારો, હાથીઓ, રથ, ડોલી અને માનવજીવનના જન્મથી મૃત્યુ સુધીના દૃશ્યોની અદભૂત કોતરણી કરવામાં આવી છે.
🙏 ઉત્સવ અને દર્શન માહિતી
- 🙏 મહાશિવરાત્રિના દિવસે અહીં ભક્તોની ભારે ભીડ ઉમટે છે. વિશેષ પૂજા અને જાગરણનું આયોજન થાય છે.
- 🎉 દર વર્ષે જન્માષ્ટમી અને શરદ પૂર્ણિમાના દિવસોમાં મોટો મેળો ભરાય છે.
- 🛁 શ્રાવણ મહિનો અને ચાતુર્માસ દરમિયાન પણ હજારો શ્રદ્ધાળુઓ અહીં પવિત્ર સ્નાન કરવા આવે છે.
- ⏰ આરતીનો સમય: સવારે ૭:૦૦, બપોરે ૧૨:૩૦ અને સાંજે ૭:૦૦ વાગ્યાની આસપાસ.
🗺️ ગળતેશ્વર મહાદેવ મંદિરનો નકશો
ગળતેશ્વર મહાદેવ મંદિર,
સરનાલ ગામ, તા. ગળતેશ્વર, જિ. ખેડા,
ગુજરાત
🚗 સ્થાન: મહી નદી અને ગળતી નદીના સંગમ પર, ડાકોરથી ૧૫ કિમી
📍 Google Map પર જુઓ
🚗 કેવી રીતે પહોંચવું?
ડાકોરથી લગભગ ૧૫-૧૬ કિમી. અમદાવાદથી લગભગ ૧૨૦ કિમી અને વડોદરાથી લગભગ ૫૦ કિમી દૂર.
અમદાવાદ, વડોદરા અને ડાકોરથી GSRTC સ્થાનિક બસોની નિયમિત સેવા ઉપલબ્ધ છે. ડાકોરથી સ્થાનિક વાહનો પણ સરળતાથી મળી રહે છે.
પોતાના વાહનથી આવનારા ભક્તો માટે મંદિર પરિસરમાં પાર્કિંગની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે. અમદાવાદ-ખેડા રોડ પરથી સીધું પહોંચી શકાય છે.
❓ અક્સર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)
🙏 પ્રશ્ન 1: ગળતેશ્વર મહાદેવ મંદિર ક્યાં આવેલું છે?
ગળતેશ્વર મહાદેવ મંદિર ગુજરાતના ખેડા જિલ્લામાં, ડાકોરથી લગભગ ૧૫-૧૬ કિમી દૂર, સરનાલ ગામ નજીક મહી અને ગળતી નદીના સંગમ પર આવેલું છે.
🙏 પ્રશ્ન 2: આ મંદિર ક્યારે બંધાયું હતું?
આ મંદિર ૧૨મી સદીમાં સોલંકી (ચૌલુક્ય) વંશના શાસન દરમિયાન બંધાયું હતું.
🙏 પ્રશ્ન 3: આ મંદિરની સ્થાપત્ય શૈલી શું છે?
આ મંદિર ભૂમિજા (Bhumija) શૈલીમાં બનેલું છે, જે માળવાની મધ્ય ભારતીય શૈલી છે અને ગુજરાતમાં અત્યંત દુર્લભ છે.
🙏 પ્રશ્ન 4: અહીં કયા ઉત્સવો ઉજવાય છે?
અહીં દર વર્ષે મહાશિવરાત્રિ, જન્માષ્ટમી અને શરદ પૂર્ણિમાના દિવસોમાં વિશેષ મેળા અને ઉત્સવોનું આયોજન થાય છે.
🙏 પ્રશ્ન 5: ગળતેશ્વર નામ કેવી રીતે પડ્યું?
આ મંદિર ગળતી (ગાલ્તા) નદીના કિનારે આવેલું છે, જેના નામ પરથી તેને ‘ગળતેશ્વર’ નામ મળ્યું છે.
🙏 ॐ નમઃ શિવાય 🙏
જય ગળતેશ્વર મહાદેવ !
🙏 સુધારા અને જાણકારી માટે નિવેદન
જો આ લેખમાં ક્યાંક કોઈ ભૂલ રહી ગઈ હોય, અથવા તમારી પાસે આ ધામ સાથે જોડાયેલી કોઈ વધારાની માહિતી છે, તો કૃપા કરીને અમને માફ કરશો અને સાચી માહિતી જરૂરથી આપો. અમે તમારા સહયોગથી આ પૃષ્ઠને વધુ સારું બનાવી શકીએ છીએ.
📝 સુધારા માટે સંપર્ક ફોર્મ ભરો